Velayet Davası
Velayet Davası — Kahraman Hukuk BürosuVelayet davası; boşanma ya da ayrılık sonrasında çocuğun velayetinin hangi ebeveyne verileceğinin belirlenmesi, mevcut velayet düzeninin değiştirilmesi ya da velayetin kaldırılması amacıyla Türk Medeni Kanunu’nun 182 ve devamı maddeleri çerçevesinde Gaziantep Aile Mahkemesi’nde açılan davadır. Mahkeme her kararında çocuğun üstün yararını esas alır.
Velayet Davası — Kahraman Hukuk Bürosu
Velayet; çocuğun hem maddi hem manevi tüm ihtiyaçlarının karşılanmasını, eğitim ve sağlığının gözetilmesini ve geleceğine ilişkin önemli kararların alınmasını kapsayan bir sorumluluk ve yetki bütünüdür. Evlilik birliği süresince her iki ebeveyn tarafından ortaklaşa kullanılan velayet, boşanmayla birlikte mahkeme kararıyla ebeveynlerden birine bırakılır.
Velayet kararları kesinleşmiş olsa dahi koşulların değişmesi halinde her zaman yeniden değerlendirilebilir. Çocuğun yararına hizmet etmeyen bir velayet düzeninin sürdürülmesi hukuki olarak mümkün değildir. Kahraman Hukuk Bürosu olarak velayet davası sürecinde; hem ilk velayet belirlenmesinde hem de velayetin değiştirilmesi aşamasında çocuğun ve müvekkilin haklarının korunması amacıyla hukuki destek sunulmaktadır.
Velayet Nedir, Kapsamı Nelerdir?
Velayet hakkı; çocuğun kişiliğine ve mal varlığına ilişkin tüm işlemleri kapsar. Velayeti elinde bulunduran ebeveyn; çocuğun eğitim kararlarını verme, sağlık hizmetlerine erişim sağlama, çocuğu temsil etme, ikametini belirleme ve mal varlığını yönetme yetkisine sahiptir.
Velayet Davası Nasıl Açılır?
Boşanma davası sırasında velayet, davanın bir parçası olarak hâkim tarafından re’sen düzenlenir. Boşanma sonrasında ya da evlilik dışı doğan çocuklar için ise bağımsız velayet davası açılması gerekmektedir.
- Yetkili Mahkemenin BelirlenmesiVelayet davaları Aile Mahkemesi’nde görülür. Yetkili mahkeme; davalının ya da çocuğun yerleşim yeri Aile Mahkemesi’dir.
- Dilekçe HazırlığıVelayet talebini, gerekçeleri ve talebe dayanak delilleri içeren dava dilekçesi hazırlanır. Sosyal inceleme raporu, tanık ve belge delilleri bu aşamada planlanır.
- Sosyal İnceleme RaporuMahkeme; sosyal hizmet uzmanına çocuğun yaşam koşullarını, her iki ebeveynle ilişkisini ve gelişim durumunu inceleyen bir rapor hazırlatır. Bu rapor kararda belirleyici ağırlık taşır.
- Uzman ve Pedagog İncelemesiGerekli görülen hallerde çocuk ve ebeveynlerle görüşen pedagog ya da psikolog raporu alınır. Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre uzman raporu alınmadan velayet kararı verilmesi bozma nedenidir.
- Çocuğun Görüşünün Alınmasıİdrak yaşına gelmiş çocukların (genellikle 8 yaş ve üzeri) görüşü dinlenir. Bu görüş tek başına belirleyici olmaz; ancak gerekçeli biçimde değerlendirilir.
- KararHâkim; tüm delilleri, raporları ve tarafların beyanlarını değerlendirerek çocuğun üstün yararına en uygun velayet düzenine hükmeder.
Velayetin Verilmesinde Mahkemenin Dikkate Aldığı Ölçütler
- Çocuğun yaşı ve cinsiyeti: Küçük yaştaki çocuklar için anne faktörü öne çıkabilir; ancak bu kural değil, koşullara göre değerlendirilen bir olgudur.
- Ebeveynlerin ekonomik durumu: Çocuğun geçimini sağlayabilecek güce sahip olmak gereklidir; ancak ekonomik üstünlük tek başına belirleyici değildir.
- Ebeveynin yaşam koşulları ve istikrarı: Konut durumu, çalışma hayatı ve sosyal çevre mahkemece incelenir.
- Çocukla kurulan duygusal bağ: Sosyal inceleme raporu ve pedagog görüşü çocuğun her ebeveynle kurduğu ilişkiyi değerlendirir.
- Diğer ebeveynle ilişkiye izin verme tutumu: Çocuğun diğer ebeveynle kişisel ilişki kurmasını sürekli engelleyen taraf aleyhine değerlendirme yapılabilir.
- Kardeşlerin birlikteliği: Yargıtay’ın yerleşik görüşüne göre kardeşlerin mümkün olduğunca bir arada tutulması çocuğun yararınadır.
- Çocuğun tercihi: İdrak yaşındaki çocukların görüşü gerekçeli biçimde değerlendirilir; tercihin baskı altında oluşup oluşmadığı pedagog aracılığıyla araştırılır.
Velayetin Değiştirilmesi Davası
Velayetin Değiştirilmesi İçin Koşullar
Türk Medeni Kanunu’nun 183. maddesi uyarınca kesinleşmiş bir velayet kararından sonra koşulların esaslı biçimde değişmesi halinde mahkeme, çocuğun yararını gözetmek kaydıyla velayet düzenlemesini her zaman yeniden yapabilir. Velayetin değiştirilmesi için davanın açıldığı tarihte yeni ve eski karardan bu yana ortaya çıkan olgulara dayandırılması gerekmektedir; boşanma sırasında zaten bilinen ya da tartışılan hususlar bu davaya dayanak yapılamaz.
Velayetin Değiştirilmesine Dayanak Olan Başlıca Haller
- Çocuğa karşı şiddet veya istismar: Fiziksel, duygusal ya da cinsel istismar; velayetin değiştirilmesi için en ağır ve acil gerekçedir.
- Alkol veya madde bağımlılığı: Velayeti elinde bulunduran ebeveynin bağımlılık sorunu çocuğun sağlıklı gelişimini tehdit ediyorsa değişiklik talep edilebilir.
- Çocuğun ihmal edilmesi: Eğitim, sağlık ve beslenme gibi temel ihtiyaçların karşılanmaması ciddi bir gerekçe oluşturur.
- Velayeti alan ebeveynin yeniden evlenmesi ve üvey ebeveynin olumsuz etkisi: Yargıtay, yeniden evlenmenin tek başına yeterli gerekçe olmadığını ancak üvey ebeveynin çocuğa zarar vermesi halinde velayetin değiştirilebileceğini kabul etmektedir.
- Çocuğun diğer ebeveynle kişisel ilişki kurmasının sürekli engellenmesi: Mahkemece belirlenen kişisel ilişki düzeninin sistematik biçimde ihlali velayetin değiştirilmesine zemin hazırlayabilir.
- Velayeti alan ebeveynin yurt dışına yerleşmesi: Çocuğun diğer ebeveynle ilişkisini ciddi ölçüde kısıtlayacak bir yurt dışı yerleşimi; velayetin değiştirilmesi talebine dayanak oluşturabilir.
Velayetin değiştirilmesi davasında en kritik delil aracı sosyal inceleme raporu ve uzman (pedagog/psikolog) raporudur. Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre bu raporlar alınmadan verilen velayet kararları bozma gerekçesi oluşturmaktadır. Dolayısıyla davayı takip eden avukatın bu aşamaları usulüne uygun talep etmesi ve raporlara itiraz edebilmesi büyük önem taşımaktadır.
Velayetin Kaldırılması
Velayetin Kaldırılması Şartları
Türk Medeni Kanunu’nun 348. maddesi uyarınca; ebeveynin deneyimsizliği, hastalığı, başka bir yerde bulunması veya benzeri nedenlerle velayet görevini gereği gibi yerine getirememesi ya da çocuğun gelişimini ağır biçimde tehlikeye atması halinde hâkim velayeti kaldırabilir. Velayetin kaldırılması son çare niteliğinde olup mahkeme önce daha hafif koruma tedbirlerine (uyarı, belirli hizmetlerden yararlandırma vb.) başvurur.
Velayetin Kaldırılmasının Sonuçları
Velayet kaldırıldığında çocuk; diğer ebeveyne, akrabaya ya da bir kuruma bırakılabilir. Velayeti kaldırılan ebeveynin nafaka yükümlülüğü devam eder; çocukla kişisel ilişki kurma hakkı ise mahkemenin takdirine bırakılmıştır. Koşulların iyileşmesi halinde velayetin iadesi mahkemeden talep edilebilir.
Kişisel İlişki (Kişisel Görüş) Hakkı
Velayeti almayan ebeveyn, çocukla kişisel ilişki kurma hakkını yitiremez. Bu hak; hafta sonu görüşmeleri, bayram tatilleri, yaz tatili ve özel günler kapsamında mahkeme kararıyla düzenlenir. Kişisel ilişki düzeninin ihlali; velayetin değiştirilmesi talebine zemin hazırladığı gibi 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu kapsamında icra takibine de konu olabilmektedir.
Yurt Dışı Çıkış Yasağı ve Pasaport İptali
Velayeti elinde bulundurmayan ebeveynin çocuğu yurt dışına kaçırma riski varsa; mahkemeden ihtiyati tedbir kararıyla çocuğun yurt dışı çıkış yasağı konulması ve pasaportunun iptal edilmesi talep edilebilir. Çocuğun yurt dışına izinsiz çıkarılması ise Türk Ceza Kanunu kapsamında ayrıca suç teşkil etmektedir.
Sık Sorulan Sorular
Velayet davası nedir, kim açabilir?
Velayet davası; boşanma ya da ayrılık durumunda çocuğun hangi ebeveynde kalacağının belirlenmesi, mevcut velayet düzeninin değiştirilmesi ya da velayetin kaldırılması amacıyla Aile Mahkemesi’nde açılan davadır. Boşanma davası dışında bağımsız velayet davası açabilecek kişiler şunlardır: velayeti bulunmayan ebeveyn, çocuğun menfaatlerini temsil eden kayyım ve Cumhuriyet savcısı.
Evlilik dışı doğan çocuklarda velayet kural olarak anneye aittir. Baba, velayetin kendisine verilmesini talep etmek istiyorsa Aile Mahkemesi’nde dava açmalıdır.
Velayetin değiştirilmesi için ne gerekir?
Velayetin değiştirilmesi; boşanma ya da önceki velayet kararından sonra koşulların esaslı biçimde değiştiğinin mahkemede kanıtlanmasını gerektirmektedir. Şiddet, ihmal, bağımlılık, diğer ebeveynle ilişkinin engellenmesi ve üvey ebeveynin çocuğa zarar vermesi başlıca gerekçeler arasındadır.
Dava; davalının ya da çocuğun yerleşim yeri Aile Mahkemesi’nde açılır. Mahkeme sosyal inceleme raporu ve uzman görüşü alarak karar verir. Yargıtay’a göre bu raporlar olmadan verilen kararlar bozma gerekçesidir.
Baba çocuğun velayetini alabilir mi?
Evet. Türk hukukunda velayet kararları cinsiyet ayrımına değil, çocuğun üstün yararına dayandırılır. Hem anne hem de baba eşit koşullarda velayete hak kazanabilir. Mahkeme; çocuğun yaşı, ebeveynlerle kurduğu bağ, yaşam koşulları, ekonomik durum ve sosyal inceleme raporunu bir bütün olarak değerlendirir.
Küçük yaştaki çocuklarda anne faktörü öne çıkabilse de bu bir kural değildir. Annenin çocuğun sağlıklı gelişimini tehdit eden bir yaşam tarzı benimsemesi ya da babayla kişisel ilişki kurmasını engellemesi gibi hallerde baba velayeti alabilmektedir.
Anneye velayet hangi durumlarda verilmez?
Annenin velayeti alamayabileceği ya da var olan velayetini kaybedebileceği başlıca haller şunlardır: alkol veya madde bağımlılığı, çocuğa karşı fiziksel ya da duygusal şiddet, ağır akıl hastalığı, çocuğun temel ihtiyaçlarının ihmal edilmesi, ahlak dışı yaşam tarzının çocuğu olumsuz etkilemesi ve babayla çocuğun kişisel ilişki kurmasının sistematik biçimde engellenmesi.
Mahkeme bu değerlendirmeyi sosyal inceleme raporu, pedagog görüşü ve tanık beyanlarıyla destekleyerek yapar. Velayetin verilmeyeceği ya da kaldırılacağı kararlar için somut delil sunulması zorunludur.
Velayetin kaldırılması ne demektir?
Velayetin kaldırılması; ebeveynin velayet görevini yerine getirememesi ya da çocuğun gelişimini ağır biçimde tehlikeye atması halinde hâkimin TMK m.348 uyarınca velayet hakkına son vermesidir. Bu karar son çare niteliğindedir; mahkeme önce daha hafif koruma tedbirlerini değerlendirir.
Velayeti kaldırılan ebeveynin nafaka yükümlülüğü devam eder. Koşulların iyileşmesi halinde velayetin iadesi mahkemeden talep edilebilir.
Çocuğun görüşü velayeti nasıl etkiler?
İdrak yaşına gelmiş çocukların görüşü Aile Mahkemesi’nde dinlenir. Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre çocuğun görüşü tek başına belirleyici olmamakla birlikte göz ardı da edilemez; mahkeme bu tercih hakkında gerekçeli bir değerlendirme yapmak zorundadır.
İdrak yaşı için Yargıtay genellikle 8 yaş ve üzerini esas almaktadır. Çocuğun ifadesinin baskı ya da yönlendirme altında alınıp alınmadığı, pedagog aracılığıyla araştırılmaktadır.
Velayetin değiştirilmesi davasında yetkili mahkeme neresidir?
Velayetin değiştirilmesi davasında yetkili mahkeme; davalının ya da çocuğun yerleşim yeri Aile Mahkemesi’dir. Aile Mahkemesi’nin bulunmadığı yerlerde bu sıfatla Asliye Hukuk Mahkemesi görevlidir.
Gaziantep’te ikamet eden çocuklar ya da davalılar için Gaziantep Aile Mahkemesi yetkilidir. Önceki velayet kararını veren mahkeme her zaman yetkili değildir; koşullara göre yetki değişebilmektedir.
Kişisel ilişki kararına uyulmazsa ne yapılır?
Mahkemece belirlenen kişisel ilişki düzeninin velayeti alan ebeveyn tarafından ihlal edilmesi halinde birkaç yola başvurulabilir. Birincisi, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu kapsamında icra takibi başlatılarak zorla çocukla görüşme hakkının sağlanması talep edilebilir. İkincisi, ihlallerin tekrarlanması halinde velayetin değiştirilmesi davası açılabilir.
Ayrıca velayeti alan ebeveynin sürekli engelleme tutumu; Türk Ceza Kanunu kapsamında velayet hakkının kullanılmasının engellenmesi suçunu oluşturabilir. Bu nedenle her ihlal için tarih ve içerik belgelenerek kayıt tutulması önerilmektedir.
Gaziantep Barosu’na kayıtlı olarak faaliyet gösteren büromuz; velayet davası, velayetin değiştirilmesi ve kaldırılması, kişisel ilişki düzenlemesi ve yurt dışı çıkış yasağı taleplerinde Gaziantep Aile Mahkemesi nezdinde hukuki danışmanlık ve dava takip hizmeti sunmaktadır.