Aile Hukuku
Anlaşmalı Boşanma Davasında Velayet

Anlaşmalı Boşanmada Velayet — Kahraman Hukuk Bürosu

Anlaşmalı boşanmada velayet, tarafların imzaladığı boşanma protokolü ile serbestçe belirlenir; ancak bu düzenleme ancak çocuğun üstün yararına uygun görüldüğü sürece hâkim tarafından onaylanır. TMK m.166/3 uyarınca hâkim, çocukların menfaatini korumak için protokolde değişiklik yapılmasını isteyebilir; bu değişiklik taraflarca kabul edilmezse anlaşmalı boşanmaya karar verilemez. Velayetin yanında kişisel ilişki takvimi ve iştirak nafakası da protokolde açıkça düzenlenmelidir. Davalar Gaziantep Aile Mahkemesinde görülür.

Anlaşmalı Boşanmada Velayet Nasıl Belirlenir?

Anlaşmalı boşanmanın temel şartı, eşlerin boşanmanın tüm sonuçlarında anlaşmış olmasıdır. Ortak çocuk varsa velayet, bu sonuçların en önemlisidir ve protokolde mutlaka düzenlenmelidir. Taraflar velayetin anneye, babaya ya da koşulları varsa her ikisine birlikte bırakılmasını kararlaştırabilir. Ne var ki velayet, eşlerin üzerinde serbestçe tasarruf edebildiği malî bir konu değildir: çocuğun geleceğini ilgilendirdiği için kamu düzenindendir ve hâkimin denetimine tabidir.

Ortak Karar

Ebeveynler velayetin kime verileceğini anlaşarak protokole yazar; kimin daha uygun olduğu gerekçesiyle birlikte açıklanabilir.

Hâkimin Onayı

Hâkim, çocuğun menfaatine aykırı bir durum görmezse protokoldeki velayet hükmünü aynen kabul eder.

Müdahale Yetkisi

Çocuğun yararı gerektiriyorsa hâkim, protokolde değişiklik yapılmasını isteyebilir; taraflar kabul ederse boşanmaya karar verilir.

Kabul Edilmezse

Önerilen değişiklik kabul edilmezse anlaşmalı boşanma gerçekleşmez ve dava çekişmeli boşanmaya döner.

Velayet düzenlemesinin denetimi, anlaşmalı boşanmayı “formalite” olmaktan çıkaran noktadır. Hâkim gerekli görürse sosyal inceleme raporu aldırabilir, idrak çağındaki çocuğu pedagog eşliğinde dinleyebilir ve tarafların ekonomik durumu için SED raporu isteyebilir. Bu nedenle protokolün çocuk bakımından ikna edici ve uygulanabilir olması gerekir.

Protokolde Velayete İlişkin Neler Yer Almalıdır?

Uygulamada anlaşmalı boşanma protokollerinin en zayıf yanı, velayet bölümünün tek cümleyle geçilmesidir. Velayet kime bırakılırsa bırakılsın, boşanmadan sonraki yıllarda uyuşmazlık çıkmaması için aşağıdaki başlıkların protokolde net biçimde düzenlenmesi gerekir.

Başlık Protokolde Belirtilmesi Gereken
Velayet Velayetin hangi ebeveyne bırakıldığı; ortak velayet kararlaştırılıyorsa bunun açık ifadesi
Kişisel ilişki takvimi Hafta sonu, hafta içi, dini bayramlar, yarıyıl ve yaz tatiline ilişkin gün ve saatler
Teslim yeri ve şekli Çocuğun nereden alınıp nereye bırakılacağı, yatılı olup olmadığı
İştirak nafakası Aylık tutar, ödeme günü, ödeme yapılacak hesap ve yıllık artış oranı
Eğitim ve sağlık giderleri Okul, kurs, özel sağlık gideri gibi kalemlerin nasıl paylaşılacağı
Yurt dışına çıkış Çocuğun yurt dışına çıkarılmasında izin usulü ve pasaport konusu
İletişim Telefon ve görüntülü görüşme hakkının kapsamı
Değişiklik usulü Tarafların ileride anlaşarak takvimi nasıl uyarlayacağı
  • “İstediği zaman görüşür” ifadesinden kaçının: Ucu açık takvimler uygulamada işlemez; teslim sürecini yürüten birim, hangi gün ve saatte teslim yapılacağını karardan anlayamaz. Hâkimler bu tür maddelerin somutlaştırılmasını ister.
  • İştirak nafakasından feragat edilemez: Nafaka çocuğun hakkıdır; velayet sahibi ebeveynin feragati çocuğu bağlamaz, ihtiyaç sürdükçe yeniden talep edilebilir.
  • Artış oranı yazın: Yıllık artış (örneğin ÜFE) belirlenmezse her yıl nafaka artırım davası açmak gerekir.
  • Okul ve sınav düzenini gözetin: Çocuğun ders ve sınav programına aykırı saatler, sonradan uyuşmazlık kaynağı olur.
  • Bayram ve tatil sırasını belirleyin: Tek ve çift yıllara göre dönüşümlü düzen, her bayram tekrarlanan tartışmayı önler.

Anlaşmalı Boşanma Durumunda Ortak Velayet Nasıl Olur?

Türk Medeni Kanunu boşanma hâlinde velayetin eşlerden birine verileceğini öngörür; ortak velayet kanunda ayrıca düzenlenmemiştir. Bununla birlikte, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesine Ek 7 No’lu Protokolün iç hukuka dahil edilmesinin ardından Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, ortak velayetin Türk kamu düzenine aykırı olmadığını kabul etmiştir. Bu nedenle bugün anlaşmalı boşanmada ortak velayet kararlaştırılması mümkündür; ancak hâkim bunu yalnızca çocuğun yararına olduğu kanaatine varırsa onaylar.

Ortak Velayette Aranan Koşul Neden Önemli
Tarafların birlikte ve açık talebi Ortak velayet, taraflardan birine karşı zorla kurulamaz
Ebeveynler arasında işbirliği yeteneği Okul, sağlık ve seyahat kararlarının birlikte alınması gerekir
Yaşam alanlarının yakınlığı Farklı şehirlerde yaşayan ebeveynlerde uygulanabilirlik azalır
Çocuğun görüşü İdrak çağındaki çocuğun düzenlemeyi benimsemesi aranır
Çocuğun yerleşik düzeni Çocuğun kiminle, hangi adreste yaşayacağı yine açıkça belirlenmelidir
Şiddet veya ağır uyuşmazlık bulunmaması Çatışmalı ilişkilerde ortak velayet çocuğun yararına görülmez

Ortak velayet, velayetin her iki ebeveynde birlikte kalması demektir; çocuğun eşit sürelerle iki evde yaşayacağı anlamına gelmez. Bu nedenle ortak velayet kararlaştırılsa dahi çocuğun mutad meskeni ile kişisel ilişki takvimi protokolde ayrıca düzenlenmelidir.

Çocuğun Velayeti Yüzde Kaç Anneye Verilir?

Bu konuda resmî bir oran veya yüzde açıklaması bulunmamaktadır; kanunda da cinsiyete dayalı bir kural yoktur. Uygulamada velayetin çoğunlukla anneye bırakıldığı doğrudur; bunun nedeni cinsiyet değil, küçük yaştaki çocukların bakımını fiilen çoğunlukla annenin üstlenmesi ve yerleşik içtihatta 0-6 yaş aralığındaki çocukların anne bakım ve şefkatine ihtiyaç duyduğunun kabul edilmesidir. Bu bir karinedir; aksi ortaya konulduğunda velayet babaya da verilir. Ayrıntılı ölçütler için velayet davası yazımızı inceleyebilirsiniz.

Boşanmada Çocuğun Velayeti Hangi Durumlarda Anneye Verilmez?

  • Çocuğa yönelik şiddet, istismar veya ağır ihmal: Beslenme, sağlık ve eğitim ihtiyaçlarının karşılanmaması velayetin verilmemesinin başlıca sebebidir.
  • Bağımlılık: Alkol veya madde bağımlılığının çocuğun bakımını engellediğinin ortaya konulması.
  • Bakımı fiilen sağlayamama: Çocuğun uzun süredir baba veya başka bir yakının yanında yaşıyor olması ve bu düzenin çocuğun yararına olması.
  • Çocuğu diğer ebeveynden koparma: Kişisel ilişkinin sürekli engellenmesi ve çocuğun diğer ebeveyne karşı yönlendirilmesi.
  • Sağlık durumu: Çocuğun bakımını sürdürmeye engel ağır ve süregelen rahatsızlık.
  • Çocuğun iradesi: İdrak çağındaki çocuğun babayla yaşama yönündeki istikrarlı beyanının, sosyal inceleme raporuyla desteklenmesi.

Buna karşılık annenin gelirinin düşük olması tek başına velayete engel değildir; ekonomik denge iştirak nafakasıyla sağlanır.

Çocuk Varsa Anlaşmalı Boşanma Süreci Nasıl İşler?

  1. Protokolün HazırlanmasıVelayet, kişisel ilişki, iştirak nafakası ve gider paylaşımı başlıkları somut biçimde düzenlenir; protokol taraflarca imzalanır.
  2. Davanın AçılmasıDava dilekçesi ve protokol Gaziantep Aile Mahkemesine sunulur. Evliliğin en az 1 yıl sürmüş olması şarttır.
  3. İncelemeHâkim gerekli görürse sosyal inceleme raporu aldırır, idrak çağındaki çocuğu dinler ve tarafların ekonomik durumunu araştırır.
  4. DuruşmaTaraflar duruşmada bizzat hazır bulunur; hâkim boşanma iradelerini ve protokolü denetler, gerekirse değişiklik önerir.
  5. Karar ve KesinleşmeProtokol uygun bulunursa boşanmaya karar verilir; istinaf hakkından feragat edilmesiyle karar kısa sürede kesinleşir ve velayet nüfusa işlenir.

Kesinleşen karardaki velayet ve kişisel ilişki hükmü, 2022 yılından bu yana icra dairelerince değil 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu uyarınca Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüklerince yerine getirilir. Bu nedenle protokoldeki takvimin, teslim işlemini yürütecek birim tarafından tereddütsüz uygulanabilecek açıklıkta yazılması gerekir.

Anlaşmalı Boşanma Davasından Sonra Velayet Davası Açılabilir mi?

Evet. Çocuğa ilişkin düzenlemeler kesin hüküm oluşturmaz. Protokolde velayetin bir ebeveyne bırakılmış olması, diğer ebeveynin bir daha hiçbir şekilde velayet talep edemeyeceği anlamına gelmez. Koşulların değişmesi hâlinde TMK m.183 uyarınca velayetin değiştirilmesi davası açılabilir; ayrıca kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi ve nafakanın artırılması da her zaman istenebilir.

Talep Dayanak ve Koşul
Velayetin değiştirilmesi Ebeveynin durumunda esaslı değişiklik: ihmal, şiddet, bağımlılık, sağlık sorunu, yer değişikliği veya çocuğun iradesi
Kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi Çocuğun yaşının ilerlemesi, okul düzeninin veya şehrin değişmesi
İştirak nafakasının artırılması Çocuğun giderlerinin artması veya yükümlünün gelirindeki iyileşme
Kişisel ilişkinin sınırlandırılması Görüşmenin çocuğun yararına aykırı sonuç doğurması

Velayetin değiştirilmesinde ölçüt, ebeveynlerin talebi değil çocuğun üstün yararıdır. Mahkeme; sosyal inceleme raporu, tanık beyanları ve idrak çağındaki çocuğun dinlenmesi yoluyla değişikliğin çocuk için gerçekten daha iyi olup olmadığını değerlendirir. Salt pişmanlık veya taraflar arasındaki gerginlik, değişiklik için yeterli sebep sayılmaz.

Anlaşmalı Boşanmada Velayet Düzenlemesinde Dikkat Edilmesi Gerekenler

  • Protokolü aceleye getirmeyin: Boşanma kesinleştikten sonra malî hükümlerden tek taraflı dönülemez; çocuğa ilişkin hükümler ise ancak dava yoluyla değiştirilebilir.
  • Takvimi uygulanabilir yazın: Gün, saat, teslim yeri ve tatil düzeni açık olmalıdır; belirsizlik, sonradan teslim sürecinin işlememesine yol açar.
  • Çocuğu pazarlık konusu yapmayın: Velayetin nafaka veya mal talebinden vazgeçme karşılığında düzenlenmesi, hâkimin protokolü uygun bulmamasına neden olabilir.
  • Ortak velayette ayrıntı şart: Çocuğun hangi adreste yaşayacağı, okul ve sağlık kararlarının nasıl alınacağı yazılmalıdır.
  • Duruşmaya bizzat katılın: Taraflardan birinin duruşmaya gelmemesi hâlinde anlaşmalı boşanmaya karar verilemez.
  • Değişen koşulları takip edin: Çocuk büyüdükçe takvimin ve nafakanın güncellenmesi gerekir; bu talepler süreye bağlı değildir.

Sık Sorulan Sorular

Anlaşmalı boşanmada velayet protokolle serbestçe belirlenebilir mi?
Taraflar velayetin kime bırakılacağını protokolde kararlaştırabilir; ancak bu düzenleme hâkimin onayına tabidir. TMK m.166/3 uyarınca hâkim, çocukların menfaatini korumak için protokolde değişiklik yapılmasını isteyebilir. Önerilen değişiklik taraflarca kabul edilmezse anlaşmalı boşanmaya karar verilemez ve dava çekişmeli hâle gelir.
Anlaşmalı boşanma durumunda ortak velayet nasıl olur?
Ortak velayet kanunda ayrıca düzenlenmemiş olsa da, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesine Ek 7 No’lu Protokolün iç hukuka dahil edilmesinden sonra Yargıtay tarafından kamu düzenine aykırı görülmemiştir. Tarafların birlikte talep etmesi, aralarında işbirliği bulunması, yaşam alanlarının yakınlığı ve çocuğun yararına olması hâlinde protokolde ortak velayet kararlaştırılabilir. Bu hâlde de çocuğun hangi adreste yaşayacağı ve kişisel ilişki takvimi ayrıca yazılmalıdır.
Anlaşmalı boşanma davasından sonra velayet davası açılabilir mi?
Evet. Çocuğa ilişkin hükümler kesin hüküm oluşturmaz. Koşulların esaslı biçimde değişmesi hâlinde TMK m.183 uyarınca velayetin değiştirilmesi davası açılabilir. Ayrıca kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi ve iştirak nafakasının artırılması da her zaman istenebilir; bu talepler süreye bağlı değildir.
Çocuk velayeti yüzde kaç anneye verilir?
Resmî bir oran açıklanmamaktadır ve kanunda cinsiyete dayalı bir kural yoktur. Uygulamada velayet çoğunlukla anneye bırakılır; bunun nedeni küçük yaştaki çocukların bakımını fiilen çoğunlukla annenin üstlenmesi ve yerleşik içtihatta 0-6 yaş grubunun anne bakım ve şefkatine ihtiyaç duyduğunun kabul edilmesidir. Bu bir karinedir, aksi ispatlanabilir.
Boşanmada çocuğun velayeti hangi durumlarda anneye verilmez?
Çocuğa yönelik şiddet, istismar veya ağır ihmal, alkol ve madde bağımlılığı, bakımı fiilen sağlayamama, çocuğu diğer ebeveynden koparmaya yönelik davranışlar, bakımı engelleyen ağır sağlık sorunları ve idrak çağındaki çocuğun istikrarlı biçimde babayla yaşama iradesi bu duruma örnektir. Annenin gelirinin düşük olması tek başına velayete engel değildir.
Protokolde velayet yazılmazsa ne olur?
Ortak çocuk varken velayet ve kişisel ilişki düzenlenmemiş bir protokol, anlaşmalı boşanma için yeterli sayılmaz. Hâkim eksikliğin giderilmesini ister; taraflar bu düzenlemeyi yapmazsa anlaşmalı boşanmaya karar verilemez ve yargılama çekişmeli olarak sürer.
Anlaşmalı boşanmada iştirak nafakasından feragat edilebilir mi?
Hayır. İştirak nafakası çocuğun hakkıdır; velayet sahibi ebeveynin feragati çocuğu bağlamaz. Protokolde nafaka öngörülmemiş olsa bile, ihtiyaç bulunduğu sürece çocuk adına nafaka talep edilebilir. Bu nedenle protokolde tutar, ödeme günü ve yıllık artış oranının yazılması yerinde olur.
Hâkim protokoldeki velayet düzenlemesini değiştirebilir mi?
Hâkim protokolü doğrudan değiştiremez; ancak çocuğun yararı gerektiriyorsa değişiklik yapılmasını isteyebilir. Taraflar öneriyi kabul ederse boşanmaya karar verilir. Kabul edilmemesi hâlinde anlaşmalı boşanma şartı gerçekleşmez ve dava çekişmeli boşanma olarak görülmeye devam eder.
Anlaşmalı boşanmada çocuk mahkemede dinlenir mi?
Hâkim gerekli görürse idrak çağındaki çocuğu, ebeveynlerin etkisinden uzak bir ortamda ve pedagog eşliğinde dinleyebilir; ayrıca sosyal inceleme raporu aldırabilir. Bu inceleme, protokoldeki velayet düzenlemesinin çocuğun yararına olup olmadığını denetlemek içindir.
Protokoldeki kişisel ilişki takvimi neden ayrıntılı olmalıdır?
Kararın yerine getirilmesi, 2022’den bu yana Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüklerince yürütülmektedir. “Taraflar dilediği zaman görüşür” gibi ucu açık maddeler, teslim işlemini yapacak birim tarafından uygulanamaz. Gün, saat, teslim yeri ile bayram ve tatil düzeninin açık yazılması bu nedenle zorunludur.

Kahraman Hukuk Bürosu | Aile ve Boşanma Hukuku

Anlaşmalı boşanmada velayet düzenlemesi, hem hâkimin onayından geçmesi hem de yıllarca uygulanacak olması nedeniyle protokolün en kritik bölümüdür. Kahraman Hukuk Bürosu; anlaşmalı boşanma protokollerinin hazırlanması, velayet ve kişisel ilişki düzenlemeleri ile velayetin değiştirilmesi davalarında hukuki danışmanlık ve dava takip hizmeti sunmaktadır.

Gaziantep Barosu’na kayıtlı olarak faaliyet gösteren büromuz; Gaziantep Aile Mahkemesi nezdinde yürütülen dava ve işlerde Gaziantep avukat hizmeti kapsamında hukuki danışmanlık ve dava takip hizmeti sunmaktadır.

GaziantepAile Mahkemesinde Dava Takibi
TMK m.166/3Protokolün Hâkim Denetimi
Ortak VelayetKoşulları ve Uygulanabilirliği
Gaziantep BarosuKayıtlı Avukatlık Hizmeti

Anlaşmalı Boşanmada Velayet İçin Hukuki Destek Alın

Protokolünüzdeki velayet, kişisel ilişki ve nafaka düzenlemelerinin hâkim denetiminden geçecek ve yıllarca uygulanabilecek biçimde hazırlanması için iletişime geçebilirsiniz.

Hukuki Danışmanlık İçin İletişime GeçinGaziantep Boşanma Avukatı


Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir