Mal Ortaklığı Rejimi, Türleri ve Paylaşımı

Mal Ortaklığı Rejimi Nedir?

Mal ortaklığı, eşlerin malvarlıklarını büyük ölçüde birleştiren rejimdir. Kişisel mallar dışında kalan değerler, eşlerin elbirliğiyle malik olduğu tek bir malvarlığı oluşturur. Bu nedenle rejim, yönetim ve tasarruf bakımından eşlerin birlikte hareket etmesini gerektirir. Yasal rejimden farkı burada belirginleşir: yasal rejimde ortaklık yalnızca tasfiyede bir hesaplaşmaya dönüşürken, mal ortaklığında ortaklık evlilik boyunca fiilen vardır.

Mal Ortaklığının Türleri

Ortaklık Mallarının Yönetimi ve Tasarruf

• Olağan yönetim: Her eş, ortaklığın yararına olmak kaydıyla olağan yönetim işlemlerini tek başına yapabilir.
• Olağanüstü işlemler: Olağan yönetim dışındaki işlemler için eşlerin birlikte hareket etmesi gerekir; aksi hâlde işlem diğer eşi bağlamaz.
• Pay üzerinde tasarruf yasağı: Hiçbir eş, ortaklık mallarındaki payı üzerinde tek başına tasarrufta bulunamaz.
• Meslek ve sanat: Eşlerden birinin meslek veya sanatını ortaklık mallarıyla yürütmesi hâlinde kanunun öngördüğü özel kurallar uygulanır.
• Ret ve kabul: Ortaklığa yapılan karşılıksız kazandırmaların reddi veya kabulü kural olarak eşlerin birlikte kararına bağlıdır.

Borçlardan Sorumluluk

Rejimin Sona Ermesi ve Paylaşma

1. Sona Erme HâlleriEşlerden birinin ölümü, başka bir mal rejiminin kabulü, boşanma veya evliliğin iptali ya da eşlerden birinin iflası hâlinde rejim sona erer.
2. Kişisel Malların AyrılmasıHer eşin kişisel malları ayrılır; ortaklık malları tespit edilir.
3. Ölüm veya Rejim DeğişikliğiOrtaklık mallarının yarısı her eşe veya mirasçılarına verilir; mal rejimi sözleşmesiyle farklı bir paylaşma oranı kararlaştırılabilir.
4. Boşanma veya İptalBu hâllerde her eş, yasal rejimde kişisel mal sayılacak değerleri geri alır; kalan ortaklık malları eşler arasında paylaştırılır.
5. Paylaşma UsulüPaylaşmada ortaklık mallarının sona erme anındaki değerleri esas alınır; aile konutu ve ev eşyası bakımından özgüleme talep edilebilir.

Sözleşmeyle kararlaştırılacak farklı paylaşma oranları, altsoyun saklı paylarını zedeleyemez. Paylaşmadan doğan alacaklar, boşanmanın kesinleşmesinden itibaren on yıllık zamanaşımına tabidir; mal paylaşımı davası bu süre içinde açılmalıdır.

Mal Ortaklığı Kimler İçin Uygundur?

• Uygun olabilecek durumlar: Aile işletmesini birlikte yürüten, gelir ve emeği fiilen ortak kullanan eşler.
• Riskli durumlar: Eşlerden birinin ticari borç riski taşıdığı, kefalet verdiği veya iflas ihtimali bulunan hâller.
• Yönetim yükü: Olağanüstü işlemlerde birlikte hareket zorunluluğu, hızlı karar alınmasını güçleştirebilir.
• Uygulamadaki yeri: Türkiye’de en az tercih edilen rejimdir; buna karşılık aile şirketi ve ortak işletme bulunan evliliklerde gündeme gelir.
• Alternatif: Daha sınırlı bir ortaklık isteniyorsa paylaşmalı mal ayrılığı veya edinilmiş mallarda ortaklık türü değerlendirilebilir.

Ölüm Hâlinde Mal Ortaklığı ve Miras

Eşlerden birinin ölümüyle rejim sona erer ve ortaklık mallarının yarısı sağ kalan eşe, diğer yarısı ise ölen eşin terekesine geçer. Mirasın paylaşımı bu ikinci yarı üzerinden yapılır; sağ kalan eş ayrıca yasal mirasçı sıfatıyla terekeden de pay alır. Bu nedenle mal ortaklığı, sağ kalan eş bakımından sonuçları en geniş rejimdir.

• Aile konutu: Sağ kalan eş, konut ve ev eşyası bakımından kendisine özgüleme yapılmasını talep edebilir.
• Saklı pay: Sözleşmeyle kararlaştırılan farklı paylaşma oranları, altsoyun saklı paylarını zedeleyemez.
• Terekenin borçları: Ortaklık borçları terekeden karşılanır; mirasçılar bakımından mirasın reddi süreleri ayrıca değerlendirilmelidir.
• Envanter: Rejimin kurulmasında resmî senetle envanter düzenlenmişse, ölüm sonrası ispat sorunları büyük ölçüde ortadan kalkar.

Sık Yapılan Hatalar

• Rejimi sözleşmesiz sanmak: Mal ortaklığı yalnızca noterde yapılan sözleşmeyle kurulur; aksi hâlde yasal rejim uygulanır.
• Tek başına tasarruf: Ortaklık malı üzerinde tek başına yapılan işlemler geçersizlik ve tazminat sorunu doğurur.
• Borç riskini göz ardı etmek: Ticari borç ve kefalet, ortaklık malvarlığının tamamını etkileyebilir.
• Kişisel malları belgelememek: Kişisel mal iddiası ancak sözleşme, veraset ilamı veya bağış belgesiyle ispatlanır.
• Tasfiyeyi ertelemek: Paylaşmadan doğan alacaklar on yıllık zamanaşımına tabidir.

Sık Sorulan Sorular