İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku
Yılda 270 Saati Aşan Fazla Çalışma Sebebiyle İşçinin İş Akdini Haklı Sebeple Feshi

Yılda 270 Saati Aşan Fazla Çalışma ve Haklı Fesih — Kahraman Hukuk Bürosu

Fazla çalışma haftalık kırk beş saati aşan çalışmadır ve yüzde elli zamlı ödenir. Kanun yıllık toplam için iki yüz yetmiş saatlik bir üst sınır koyar. Bu sınır işçinin şahsına bağlıdır. Güncel Yargıtay görüşüne göre ücret tam ödenmişse yalnızca sınırın aşılması tek başına haklı fesih sebebi değildir. Buna karşılık ücretin ödenmemesi, günlük on bir saat aşımı ve gece çalışmasında yedi buçuk saat aşımı haklı fesih doğurur. Alacakta zamanaşımı beş yıldır.

Fazla Çalışmada 270 Saat Sınırı

Fazla çalışma, haftalık kırk beş saati aşan çalışmadır. Her saat için normal saat ücretinin yüzde elli fazlası ödenir. Dayanak 4857 sayılı İş Kanunu m.41 hükmüdür.

Kanun bir üst sınır koyar. Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda iki yüz yetmiş saati aşamaz. İlgili yönetmelik bu sınıra önemli bir açıklama ekler. Sınır işyerlerine veya yürütülen işlere değil, işçilerin şahıslarına ilişkindir.

Bunun pratik sonucu şudur. İşçi yıl içinde işyeri değiştirse bile sınır kendi şahsında hesaplanır. Hesap dönemi takvim yılıdır.

Fazla çalışma

Haftalık 45 saati aşan çalışma, yüzde elli zamlı.

Fazla sürelerle çalışma

Sözleşmedeki süreyi aşan ve 45 saate kadar olan kısım, yüzde yirmi beş zamlı.

Yıllık sınır

Toplam 270 saat, işçinin şahsına bağlı.

Günlük sınır

Çalışma süresi günde 11 saati aşamaz.

270 Saat Aşılırsa Haklı Fesih Doğar mı?

Bu konuda içtihat değişmiştir. Eski kararlarda sınırın aşılması tek başına haklı fesih sebebi sayılıyordu. Ücretin ödenmiş olması sonucu değiştirmiyordu.

Güncel yaklaşım farklıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 2022 tarihli kararında şu sonuca varmıştır. Fazla çalışma ücreti tam olarak ödenmişse yalnızca iki yüz yetmiş saatin aşılması tek başına haklı fesih sebebi değildir. İşçinin, çalışma şartlarında aleyhine esaslı bir değişiklik yapıldığını ispatlaması beklenir.

Karar oy çokluğuyla alınmıştır. Karşı oyda, kuralın emredici olduğu ve işçinin onayının sınırın aşılmasını meşrulaştıramayacağı belirtilmiştir. Bu tartışma dosyanın koşullarına göre hâlâ ileri sürülebilir.

Sonuç şu şekilde özetlenebilir. Sınırın aşılması tek başına yeterli değildir. Buna karşılık aşımın yanında ödenmemiş fazla çalışma ücreti, günlük on bir saat sınırının ihlali veya gece çalışmasında yedi buçuk saat aşımı varsa haklı fesih güçlü biçimde savunulabilir.

Haklı Feshin Gerçek Dayanakları

Fesih bildirimi yazılırken doğru dayanağın seçilmesi gerekir. Uygulamada dört dayanak öne çıkar.

Dayanak Açıklama
Ücretin ödenmemesi Fazla çalışma ücreti geniş anlamda ücrettir. Ödenmemesi derhal fesih hakkı verir
Günlük 11 saat aşımı Bu bir yasak çalışmadır. İşçinin onayı bu kısmı kapsamaz
Gece çalışmasında 7,5 saat aşımı Gece döneminde çalışma süresi sınırlıdır ve aşımı yasak çalışmadır
Çalışma şartlarının uygulanmaması Aleyhe esaslı değişiklik ispatlanırsa fesih hakkı doğar
  1. Sınır TespitiTakvim yılı içindeki fazla çalışma toplamı hesaplanır.
  2. Ödeme KontrolüFazla çalışma ücretinin ödenip ödenmediği incelenir.
  3. Yasak ÇalışmaGünlük on bir saat ve gece yedi buçuk saat aşımı araştırılır.
  4. Yazılı Bildirimİşverene durum bildirilir ve düzeltme talep edilir.
  5. FesihDayanak açıkça yazılarak yazılı fesih yapılır.
  6. Arabuluculuk ve DavaDava şartı arabuluculuk sonrası iş mahkemesine başvurulur.
270 saat sınırının aşılmasında izlenecek süreç
Fazla çalışma uyuşmazlığında izlenecek altı adım.

Günlük on bir saat sınırı dikkatle incelenmelidir. Denkleştirme uygulansa bile günlük süre on bir saati aşamaz. İşçinin fazla çalışma onayı bu sınırı aşan kısmı kapsamaz. Bu nedenle on bir saati aşan çalışmalar ayrı bir fesih dayanağıdır.

Fazla Çalışma Yasağı Olan Hâller

Bazı işlerde ve bazı işçiler bakımından fazla çalışma hiç yaptırılamaz. Bu hâllerde iki yüz yetmiş saat tartışmasına girilmeden doğrudan ihlal söz konusudur.

  • Günde yedi buçuk saat sınırlı işler: Sağlık kuralları gereği çalışma süresi sınırlı olan işlerde fazla çalışma yaptırılamaz.
  • Gece dönemi işleri: Gece sayılan dönemde yürütülen işlerde fazla çalışma yasaktır.
  • Yer ve su altı işleri: Maden, tünel, kanalizasyon ve kablo döşeme gibi işler bu kapsamdadır.
  • On sekiz yaşından küçük işçiler: Bu işçilere fazla çalışma yaptırılamaz.
  • Sağlığı elvermeyen işçiler: Durum hekim raporuyla belgelenmişse yasak uygulanır.
  • Gebe ve yeni doğum yapmış işçiler: Emziren işçiler de bu kapsamdadır.
  • Kısmi süreli çalışanlar: Part-time sözleşmeyle çalışan işçilere fazla çalışma yaptırılamaz.

Yazılı Onay ve Serbest Zaman

Fazla çalışma yaptırmak için işçinin yazılı onayı gerekir. Onay iş sözleşmesi yapılırken alınabilir. İhtiyaç ortaya çıktığında da alınabilir. Onay işçinin özlük dosyasında saklanır.

Burada yaygın bir yanlış bilgi vardır. Onayın her yıl başında yenilenmesi gerektiği söylenir. Bu şart 2017 yılında yapılan yönetmelik değişikliğiyle kaldırılmıştır. İşçi onayını otuz gün önceden yazılı bildirimde bulunarak geri alabilir.

Fazla çalışmanın karşılığı para olmak zorunda değildir. İşçi isterse serbest zaman kullanabilir. Her bir saat fazla çalışma için bir saat otuz dakika serbest zaman verilir. Fazla sürelerle çalışmada bu süre bir saat on beş dakikadır. Talep yazılı olmalıdır ve süre altı ay içinde kullandırılır. Serbest zaman tatil ve izin günlerinde kullandırılamaz.

Ücrete Dahil Fazla Çalışma Kaydı

Birçok iş sözleşmesinde fazla çalışma ücretinin maaşa dahil olduğu yazılır. Bu kayıt geçerli kabul edilir ancak sınırlıdır. Kayıt en çok yıllık iki yüz yetmiş saati kapsayabilir.

Hesaplama yöntemi önemlidir. Yargıtay bu sürenin yıllık toplam olarak değil haftalık bazda dağıtılarak hesaplanmasını aramaktadır. Yıllık iki yüz yetmiş saat, haftada yaklaşık beş virgül iki saate karşılık gelir.

İspatlanan fazla çalışmadan önce bu iki yüz yetmiş saat düşülür. Aşan kısım ayrıca ödenmelidir. Bilirkişi raporu bu yöntemle denetlenmelidir.

İspat ve Bordro Kuralı

Fazla çalışmayı işçi ispatlar. Ücretin ödendiğini işveren ispatlar. Yargıtay belirli bir ispat sıralaması benimser.

  • İşyeri kayıtları: Devam kontrol sistemi logları, turnike ve parmak izi kayıtları ilk sırada incelenir.
  • Puantaj ve çizelgeler: Vardiya planları ve haftalık iş programları değerlendirilir.
  • İmzalı bordrolar: Fazla çalışma tahakkuku ve ihtirazi kayıt bulunup bulunmadığına bakılır.
  • Yazışmalar: Kurumsal e-posta ve mesajlar çalışma düzenini gösterir.
  • Araç takip kayıtları: Saha çalışanlarında konum ve yakıt kayıtları kullanılabilir.
  • Tanık beyanı: Yazılı delil yetersizse aynı dönemde aynı birimde çalışan kişiler dinletilir.
  • İşin niteliği: İşin yoğunluğu ve çalışma düzeni destekleyici olgu olarak değerlendirilir.

İmzalı bordro sahteliği ispatlanana kadar kesin delildir. Bordroda fazla çalışma tahakkuku varsa ve ihtirazi kayıt konulmamışsa işçi aşan kısmı yazılı belgeyle ispatlamalıdır. İhtirazi kayıt varsa tanık dahil her delil kullanılabilir.

Bordroda yalnızca sembolik birkaç saatlik tahakkuk bulunması ayrı bir sorundur. Yargıtay bu tür tahakkukları talebi engellemeye yönelik kabul eder. Tanık beyanına dayalı hesaptan yalnızca mahsup edilir.

Tanık beyanına dayalı hesapta takdiri indirim uygulanır. İndirim yıllık izin, rapor ve resmî tatil gibi fiilen çalışılmayan günler gözetilerek belirlenir. Mahsup, indirim sonrası bulunan tutardan yapılır.

Doğan Haklar, Süreler ve Yetki

Konu Kural
Kıdem tazminatı Haklı fesih ve bir yıllık kıdem şartıyla doğar
İhbar tazminatı Fesih işçiden geldiği için doğmaz
Fazla çalışma ücreti Beş yıllık zamanaşımı içinde istenebilir
Haklı fesih süresi Öğrenmeden 6 iş günü, her hâlde 1 yıl
Süregelen ihlal Ücret ödenmediği sürece süre işlemeyebilir
Görevli mahkeme İş mahkemesi
Yetkili mahkeme İşverenin yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer
Arabuluculuk Dava şartıdır

Yetki kuralı kesindir. Gaziantep’te çalışan işçi, işverenin merkezi başka bir ilde olsa bile Gaziantep iş mahkemelerinde dava açabilir.

İşçi çalışmaya devam ederken de fazla çalışma alacağını dava edebilir. Fesih şart değildir. Buna karşılık bu tercih çalışma ilişkisini etkileyebileceğinden önceden değerlendirilmelidir.

Fazla çalışma sınırlarının ihlali işveren bakımından idari para cezası da doğurur. Şikâyet için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı kanalları kullanılabilir. Müfettiş raporu dava dosyasında destekleyici delil olur.

Diğer tatil ve alacak kalemleri için hafta tatili alacağı yazımız incelenebilir. Sağlık nedenli ayrılmalar için sağlık sebebiyle işten ayrılma yazımıza bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Yılda 270 saat sınırı nedir?
Fazla çalışma süresinin yıllık toplamı iki yüz yetmiş saati aşamaz. Bu sınır işyerlerine değil işçilerin şahıslarına ilişkindir. Hesap dönemi takvim yılıdır.
270 saat aşılırsa işçi haklı fesih yapabilir mi?
Güncel Yargıtay görüşüne göre fazla çalışma ücreti tam ödenmişse yalnızca sınırın aşılması tek başına haklı fesih sebebi değildir. İşçinin çalışma şartlarında aleyhine esaslı değişiklik yapıldığını ispatlaması beklenir.
O hâlde hangi durumlarda haklı fesih yapılabilir?
Fazla çalışma ücretinin ödenmemesi, günlük on bir saat sınırının aşılması, gece çalışmasında yedi buçuk saatin aşılması ve çalışma şartlarının uygulanmaması hâllerinde haklı fesih mümkündür.
Günlük en fazla kaç saat çalışılabilir?
Çalışma süresi günde on bir saati aşamaz. Denkleştirme uygulansa bile bu sınır korunur. On bir saati aşan çalışma yasak çalışmadır.
İşçinin yazılı onayı varsa sınır aşılabilir mi?
Onay fazla çalışma yaptırılabilmesi için gereklidir ancak yasal sınırları ortadan kaldırmaz. İşçinin onayı günlük on bir saati aşan kısmı kapsamaz.
Onay her yıl yenilenmek zorunda mı?
Hayır. Onayın her yıl başında yenilenmesi şartı 2017 yılındaki yönetmelik değişikliğiyle kaldırılmıştır. İşçi onayını otuz gün önceden yazılı bildirimle geri alabilir.
270 saati aşan fazla mesainin ücreti ödenir mi?
Ödenir. Sınırın aşılmış olması ücret hakkını ortadan kaldırmaz. Yapılan tüm fazla çalışmanın karşılığı zamlı olarak ödenmelidir.
Sözleşmede fazla mesai ücrete dahildir yazıyorsa ne olur?
Bu kayıt geçerli kabul edilir ancak en çok yıllık iki yüz yetmiş saati kapsar. Süre haftalık bazda dağıtılarak hesaplanır ve yaklaşık beş virgül iki saate karşılık gelir. Aşan kısım ayrıca ödenir.
Fazla mesai yerine izin istenebilir mi?
İstenebilir. Her bir saat fazla çalışma için bir saat otuz dakika serbest zaman verilir. Fazla sürelerle çalışmada bu süre bir saat on beş dakikadır. Talep yazılı olmalıdır ve süre altı ay içinde kullandırılır.
Kimlere fazla çalışma yaptırılamaz?
On sekiz yaşından küçükler, sağlığı elvermeyenler, gebe, yeni doğum yapmış ve emziren işçiler ile kısmi süreli çalışanlara fazla çalışma yaptırılamaz.
Fazla çalışma nasıl ispatlanır?
Öncelikle işyeri kayıtlarına bakılır. Devam kontrol sistemi, turnike ve puantaj kayıtları en güçlü delildir. Yazılı delil yetersizse tanık beyanına başvurulur.
Bordroda fazla mesai tahakkuku varsa ne olur?
İmzalı bordroda tahakkuk varsa ve ihtirazi kayıt konulmamışsa işçi aşan kısmı yazılı belgeyle ispatlamak zorundadır. Sembolik birkaç saatlik tahakkuklar ise yalnızca mahsup edilir.
Mahkeme neden indirim yapıyor?
Alacak tanık beyanına dayalı hesaplanmışsa takdiri indirim uygulanır. Yıllık izin, rapor ve resmî tatil gibi fiilen çalışılmayan günler gözetilir. Mahsup indirim sonrası tutardan yapılır.
İşçi çalışmaya devam ederken dava açabilir mi?
Açabilir. Fazla çalışma alacağı için iş sözleşmesinin sona ermesi şart değildir.
Zamanaşımı kaç yıldır?
Fazla çalışma ücretinde zamanaşımı beş yıldır. Her ayın ücreti kendi vade tarihinden itibaren işler.
Hangi mahkemede dava açılır?
Görevli mahkeme iş mahkemesidir. Dava işverenin yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer mahkemesinde açılabilir. Gaziantep’te çalışan işçi Gaziantep iş mahkemelerine başvurabilir.

Kahraman Hukuk Bürosu | İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku

Fazla çalışma dosyalarında doğru dayanağın seçilmesi sonucu değiştirir. Yalnızca yıllık sınırın aşılmasına dayanan fesihler güncel içtihat karşısında zayıf kalabilir. Kahraman Hukuk Bürosu fazla çalışma, tatil alacakları ve kıdem tazminatı uyuşmazlıklarında hukuki danışmanlık ve dava takip hizmeti sunmaktadır.

Gaziantep Barosu’na kayıtlı olarak faaliyet gösteren büromuz, Gaziantep İş Mahkemesi nezdinde yürütülen dava ve işlerde Gaziantep avukat hizmeti kapsamında hukuki danışmanlık ve dava takip hizmeti sunmaktadır.

Gaziantepİş Mahkemesinde Dava Takibi
İş K. m.41Yıllık 270 Saat Sınırı
11 SaatAşılamaz Günlük Çalışma Sınırı
Gaziantep BarosuKayıtlı Avukatlık Hizmeti

Fazla Çalışma Alacağınız İçin Destek Alın

Alacak hesabı, fesih dayanağının belirlenmesi ve dava takibi için iletişime geçebilirsiniz.

Hukuki Danışmanlık İçin İletişime GeçinGaziantep İş Hukuku Avukatı


Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir