İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku

Tutuklanma veya Gözaltına Alınma Sebebiyle İşten Çıkarılan İşçinin Hakları — Kahraman Hukuk Bürosu

İşçinin tutuklanması iş sözleşmesini kendiliğinden sona erdirmez. Sözleşme askıda sayılır. İşveren ancak devamsızlık bildirim süresini aşarsa derhal fesih yapabilir. Süreler kıdeme göre iki ile sekiz hafta arasındadır. Askı süresinde ücret ödenmez. Fesih hâlinde kıdem tazminatı doğar, ihbar tazminatı doğmaz. Süre dolmadan yapılan fesih haksızdır ve ihbar tazminatı da gerektirir. Doğru çıkış koduyla işsizlik ödeneği alınabilir. Gözaltı süresi en kısa bildirim süresini dahi aşamaz.

İş Kanunu Ne Diyor?

Konunun dayanağı 4857 sayılı İş Kanunu m.25 hükmüdür. Maddenin dördüncü bendi şunu düzenler. İşçinin gözaltına alınması veya tutuklanması hâlinde devamsızlığın bildirim süresini aşması işverene derhal fesih hakkı verir.

Burada çoğu kaynağın atladığı bir ayrıntı vardır. Bu bent bağımsızdır. Ahlak ve iyi niyet kurallarını düzenleyen ikinci bendin alt başlığı değildir. Kıdem tazminatına ilişkin sonuç da buradan çıkar.

Dayanak

İş Kanunu m.25 dördüncü bent.

Şart

Devamsızlığın bildirim süresini aşması.

Kıdem Tazminatı

Doğar. Bu bent ikinci bent kapsamında değildir.

İhbar Tazminatı

Süre usulüne uygun doldurulmuşsa doğmaz.

Bildirim Süreleri ve Askı Hâli

İşveren işçinin tutuklandığını öğrenir öğrenmez fesih yapamaz. Önce bir süre beklemek zorundadır. Bu süre işçinin kıdemine göre değişir.

İşçinin Kıdemi Beklenecek Süre
6 aydan az 2 hafta
6 ay ile 1,5 yıl arası 4 hafta
1,5 yıl ile 3 yıl arası 6 hafta
3 yıldan fazla 8 hafta

Bu süreler asgaridir. İş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle artırılabilir. Artırılmışsa uzun olan süre esas alınır.

Süre dolana kadar iş sözleşmesi askıda sayılır. Askı hâlinin üç sonucu vardır. İşveren derhal fesih yapamaz. İşçiye ücret ödenmez. Kuruma eksik gün bildirimi yapılır.

Ücret ödenmemesi konusu sık karıştırılır. Kanun, zorlayıcı sebeple çalışılamayan hâllerde bir haftaya kadar yarım ücret öngörür. Gözaltı ve tutukluluk bu hükümde sayılmamıştır. Bu nedenle askı süresinde yarım ücret de ödenmez.

Kuruma Bildirim

Askı süresi için eksik gün bildirimi yapılır. Gözaltı ve tutukluluk için ayrı kodlar bulunur. Gözaltına alınma ve tutukluluk kendi kodlarıyla bildirilir. İspat için gözaltı veya tutuklama kararı istenebilir.

Fesih yapılırsa işten çıkış bildirimi zorunlu nedenler ve tutukluluk koduyla girilir. Bu kod ayrıntısı işsizlik ödeneği bakımından belirleyicidir.

Gözaltı Tek Başına Fesih Sebebi Olabilir mi?

Madde başlığında gözaltı da geçer. Ancak uygulamada bu neredeyse hiç gerçekleşmez.

Ceza Muhakemesi Kanunu gözaltı süresini sınırlar. Gözaltı kural olarak yirmi dört saati geçemez. Toplu suçlarda savcı bu süreyi uzatabilir ve toplam dört güne kadar çıkabilir.

En kısa bildirim süresi ise iki haftadır. Dolayısıyla gözaltı süresi tek başına hiçbir bildirim süresini aşamaz. Sonuç şudur. Bu hüküm fiilen yalnızca tutukluluk hâlinde işler.

Gözaltı ve tutuklama kararlarına itiraz yolları ceza muhakemesinin kendi kuralları içinde düzenlenir. Bu süreç için Gaziantep ceza hukuku alanındaki çalışmalarımız incelenebilir.

Hangi Durumda Kıdem Tazminatı Doğar?

Kıdem tazminatının kaderi, feshin hangi bende dayandığına bağlıdır. Tablo bu nedenle önemlidir.

Durum Dayanak Kıdem İhbar
Tutukluluk, süre aşıldı, suç işyeri dışı 25/IV Var Yok
Süre dolmadan yapılan fesih Haksız fesih Var Var
Kesinleşmiş hapis cezasının infazı 25/III Var Yok
Suç işyerinde işlendi ve ceza ertelenmedi 25/II Yok Yok
Suç işle doğrudan ilgili, güveni sarstı 25/II Yok Yok

Mantık şudur. Kıdem tazminatını ortadan kaldıran düzenleme yalnızca ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık hâllerine gönderme yapar. Tutukluluk bu kapsamda değildir. Bu nedenle kıdem tazminatı hakkı korunur.

Yargıtay bu ayrımı istikrarlı biçimde uygular. Tutukluluk nedeniyle yapılan fesihte kıdem talebinin reddedilmesi bozma sebebidir. İşçinin en az bir yıllık kıdemi varsa tazminat ödenmelidir.

Tutukluluk ile Hükümlülük Aynı Şey Değildir

İki hâl sık karıştırılır. Tutukluluk yargılama sürerken uygulanan bir koruma tedbiridir ve dördüncü bende girer. Kesinleşmiş hapis cezasının infazı ise zorlayıcı sebep sayılır ve üçüncü bent kapsamındadır.

Ayrımın pratik sonucu vardır. Hükümlülükte bildirim süresi beklenmez. Bir haftayı aşan çalışamama hâli yeterlidir. Ayrıca üçüncü bentte bir haftaya kadar yarım ücret ödenir.

Fesih Süreci Nasıl İşler?

  1. Devamsızlık Başlarİşçinin gözaltı veya tutukluluk nedeniyle işe gelememesi.
  2. Askı HâliBildirim süresi dolana kadar sözleşme askıda sayılır.
  3. Süre HesabıKıdeme göre 2, 4, 6 veya 8 haftalık bildirim süresi hesaplanır.
  4. FesihSüre aşılırsa işveren 25/IV uyarınca derhal fesih yapabilir.
  5. AlacaklarKıdem tazminatı ve işçilik alacakları ödenir.
  6. UyuşmazlıkErken fesih varsa arabuluculuk ve dava yoluna gidilir.
Tutuklanma nedeniyle fesih süreci
Devamsızlığın başlamasından uyuşmazlığa kadar altı aşama.

İşverenin yapması gereken birkaç işlem vardır. Devamsızlık tutanakları düzenlenmelidir. İşçinin bilinen adresine ve gerekiyorsa ceza infaz kurumuna ihtar gönderilmelidir. Sürenin dolduğu matematiksel olarak tespit edilmelidir.

Bölge adliye mahkemesi kararlarında işverenin işçiye mazeretini sorması ve savunmasını alması gerektiği vurgulanmıştır. Bu adım atlanmamalıdır.

İşçinin Bildirim Yükümlülüğü Var mı?

Kanun işçiye tutuklandığını işverene bildirme yükümlülüğü yüklemez. Bildirmemek tek başına devamsızlık nedeniyle haksız fesih sonucu doğurmaz. Yargı kararları bu yöndedir.

Buna karşılık pratikte bildirim yapılması işçinin yararınadır. Yakını aracılığıyla yapılan yazılı bildirim, sonraki uyuşmazlıkta işçinin iyi niyetini gösterir.

Hak Düşürücü Süre Burada Uygulanır mı?

Altı iş günlük süre çok bilinen bir kuraldır. Ancak kapsamı yanlış aktarılır.

Kanun bu süreyi yalnızca ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hâller için öngörür. Tutukluluk ayrı bir bentte düzenlendiği için altı iş günlük süre burada uygulanmaz.

İşveren sadece bildirim süresinin dolmasını bekler. Süre dolduktan sonra fesih için ayrı bir altı günlük sınır yoktur. Altı iş günü yalnızca suçun işyerinde işlendiği senaryoda gündeme gelir.

Bununla birlikte işverenin fesih hakkı sonsuza kadar sürmez. Süre dolduktan sonra ancak işveren fesih bildirimi yapmadan önce işçi tahliye olur ve işe dönmek isterse fesih hakkı düşer. İşveren bu aşamada işçiyi işe almazsa fesih işverenden kaynaklanmış sayılır. Bu durumda kıdem tazminatının yanında ihbar tazminatı da gündeme gelir.

İşe İade Davası Açılabilir mi?

Yaygın bilgi bu davanın açılamayacağı yönündedir. Bu bilgi kanun metnine uymaz.

İş Kanunu m.25’in son fıkrası açıktır. İşçi, feshin maddede öngörülen sebeplere uygun olmadığı iddiasıyla iş güvencesi hükümleri çerçevesinde yargı yoluna başvurabilir. Yani dava açılabilir.

Asıl mesele davanın sonucudur. Burada üç ihtimal vardır.

  • Süre usulüne uygun dolduruldu: Fesih haklı veya geçerli kabul edilir. Dava büyük olasılıkla reddedilir.
  • Süre dolmadan fesih yapıldı: Fesih haksızdır. İşe iade ile birlikte ihbar tazminatı da gündeme gelir.
  • İş güvencesi kapsamı yok: Otuzdan az işçi, altı aydan az kıdem veya belirli süreli sözleşme hâlinde işe iade davası açılamaz.

Dava açmadan önce arabuluculuğa başvurulması zorunludur. Başvuru fesih bildiriminden itibaren bir ay içinde yapılır. Anlaşma sağlanamazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava açılır.

Beraat, Takipsizlik ve Tahliye

Beraat kararının feshe etkisi çoğu kişinin beklediğinden sınırlıdır. Fesih, yapıldığı andaki duruma göre değerlendirilir.

Usulüne uygun yapılmış bir fesih, işçinin sonradan beraat etmesiyle geçersiz hâle gelmez. Kanun, masumiyeti sonradan anlaşılan işçiye otomatik işe dönme hakkı tanımamıştır.

Toplu iş sözleşmeleri bu boşluğu doldurabilir. Birçok toplu iş sözleşmesinde beraat veya takipsizlik hâlinde belirli süre içinde başvuran işçinin tekrar işe alınacağı düzenlenir. Süreler sözleşmeden sözleşmeye değişir. Bu nedenle varsa toplu iş sözleşmesi metni mutlaka incelenmelidir.

Haksız gözaltı ve tutuklama nedeniyle doğan tazminat ise ayrı bir konudur. Bu talep işverene karşı değil Devlete karşı ileri sürülür. Dava ağır ceza mahkemesinde açılır.

İşsizlik Ödeneği ve Diğer Haklar

Tutukluluk nedeniyle yapılan fesih işsizlik ödeneğine engel değildir. Belirleyici olan işten çıkış kodudur.

Zorunlu nedenler ve tutukluluk kodu ile yapılan bildirimde işçi ödeneğe hak kazanır. Buna karşılık ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık kodları ödenek hakkı doğurmaz.

Hak Durum
Kıdem tazminatı Bir yıllık kıdem varsa ödenir
İhbar tazminatı Süre usulüne uygun dolduruldu ise ödenmez
Ödenmemiş ücret ve fazla mesai Tutukluluk öncesi hak edilenler ödenir
Yıllık izin ücreti Kullanılmayan izinler ödenir
İşsizlik ödeneği Doğru kodla bildirim yapılırsa hak kazanılır
Askı süresi ücreti Ödenmez
Kıdem süresine ekleme Tutukluluk süresi kıdem süresine sayılmaz

İşsizlik ödeneği başvurusu fesihten itibaren otuz gün içinde yapılmalıdır. Ayrıntılı bilgi için İŞKUR işsizlik sigortası sayfasından yararlanılabilir.

Burada pratik bir güçlük vardır. Cezaevindeki işçi otuz günlük süreyi fiilen kullanamaz. Bu nedenle başvurunun vekil aracılığıyla yapılması önerilir. Tahliye sonrasında mazeret ileri sürülmesi de gündeme gelebilir.

Memur ile İşçi Arasındaki Fark

Aynı olay kamu görevlisinin başına geldiğinde rejim tamamen değişir. Karşılaştırma işçinin konumunu daha net gösterir.

Konu İşçi Memur
Uygulanan tedbir Sözleşme askıda, süre aşılırsa fesih Görevden uzaklaştırma
Ücret Ödenmez Aylığın üçte ikisi ödenir
Süre Kıdeme göre 2 ile 8 hafta Durum belirli aralıklarla gözden geçirilir
Beraat sonucu Otomatik işe dönüş hakkı yoktur Göreve döndürülür, kesinti geri ödenir

Bu tablo bir güvence farkını ortaya koyar. Memur beraat ettiğinde görevine döner ve kesilen aylığını geri alır. İşçi beraat ettiğinde kanunen işe dönüş hakkı doğmaz.

Mahkeme, Arabuluculuk ve Zamanaşımı

Konu Kural
Görevli mahkeme İş mahkemesi
Yetkili mahkeme İşverenin yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer
Arabuluculuk Alacak, tazminat ve işe iade talepleri için dava şartı
Arabuluculuk süresi Üç hafta, zorunlu hâlde bir hafta uzatma
İşe iade başvurusu Fesihten itibaren bir ay
Arabuluculuk sonrası dava Son tutanaktan iki hafta
Kıdem ve ihbar zamanaşımı Beş yıl

Yetki kuralı kesindir ve sözleşmeyle değiştirilemez. Gaziantep’te çalışan işçi, işverenin merkezi başka bir ilde olsa bile Gaziantep iş mahkemelerinde dava açabilir.

İspat bakımından ceza dosyasının getirtilmesi önemlidir. Yargıtay, suçun işle ilgisi ve nerede işlendiği araştırılmadan karar verilemeyeceğini belirtmiştir. Tutuklama kararı, müddetname, devamsızlık tutanakları ve noter ihtarı da dosyaya kazandırılmalıdır.

Dikkat Edilmesi Gerekenler

  • Süre hesabını kontrol edin: Fesih bildiriminin tarihi bildirim süresinin dolduğu tarihten sonra olmalıdır.
  • Erken feshi tespit edin: Süre dolmadan yapılan fesihte kıdem tazminatının yanında ihbar tazminatı da istenebilir.
  • Çıkış kodunu izleyin: Yanlış kod bildirimi işsizlik ödeneği hakkını kaybettirir.
  • Suçun yerini ve niteliğini belirleyin: İşyerinde işlenen veya işle doğrudan ilgili suç kıdem tazminatını ortadan kaldırabilir.
  • Toplu iş sözleşmesini inceleyin: Beraat hâlinde işe alma yükümlülüğü getiren hükümler bulunabilir.
  • İşe iade süresini kaçırmayın: Arabuluculuk başvurusu fesihten itibaren bir ay içindedir.
  • Haksız tutuklama tazminatını ayrı değerlendirin: Bu talep işverene değil Devlete karşı ileri sürülür.

Diğer haklı fesih hâlleri için sağlık sebebiyle işten ayrılma ve yemek yardımının kaldırılması yazılarımıza bakabilirsiniz. İşçinin vefatı hâlinde geride kalanların hakları için işçinin ölümünde mirasçıların hakları yazımız incelenebilir.

Sık Sorulan Sorular

Tutuklanan işçi işten çıkarılabilir mi?
Çıkarılabilir. Ancak hemen değil. İşverenin derhal fesih hakkı, devamsızlığın işçinin kıdemine göre belirlenen bildirim süresini aşmasıyla doğar. Süre dolmadan yapılan fesih haksızdır.
İşçinin tutuklanması durumunda işverenin yapması gerekenler nelerdir?
Devamsızlık tutanakları düzenlenmeli, işçinin bilinen adresine ve gerekiyorsa ceza infaz kurumuna ihtar gönderilmelidir. İşçinin mazereti sorulmalı ve savunması alınmalıdır. Askı süresi için Kuruma eksik gün bildirimi yapılır. Süre dolduktan sonra fesih bildirimi yazılı olarak yapılır.
İşçinin gözaltına alınması veya tutuklanması durumunda işverenin haklı nedenle fesih hakkı var mıdır?
Vardır. İş Kanunu m.25’in dördüncü bendi bu hakkı tanır. Şart, devamsızlığın bildirim süresini aşmasıdır. Süreler kıdeme göre iki ile sekiz hafta arasında değişir.
Gözaltına alınan kişinin hakları nelerdir?
Gözaltı süresi kural olarak yirmi dört saati, toplu suçlarda uzatmayla dört günü geçemez. Gözaltına ve uzatma kararına karşı sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir. İş hukuku bakımından bu süre en kısa bildirim süresini dahi aşamayacağı için tek başına fesih sebebi oluşturmaz.
Tutuklanan işçi kıdem tazminatı alabilir mi?
Alabilir. En az bir yıllık kıdemi varsa kıdem tazminatı ödenir. Kıdem tazminatını ortadan kaldıran düzenleme yalnızca ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık hâllerine gönderme yapar, tutukluluk bu kapsamda değildir.
Tutuklanan işçi ihbar tazminatı alabilir mi?
Bildirim süresi usulüne uygun doldurulduktan sonra yapılan fesihte ihbar tazminatı doğmaz. Buna karşılık süre dolmadan fesih yapılmışsa fesih haksız sayılır ve ihbar tazminatı istenebilir.
Tutukluluk süresince maaş ödenir mi?
Ödenmez. Kanun zorlayıcı sebeple çalışılamayan hâllerde bir haftaya kadar yarım ücret öngörür. Gözaltı ve tutukluluk bu hükümde sayılmadığı için yarım ücret de ödenmez.
Tutukluluk süresi kıdeme sayılır mı?
Sayılmaz. Askıda geçen süre kıdem süresine eklenmez. Bu süre yıllık izne esas hizmet süresinde de dikkate alınmaz.
Tutuklanan işçi işe iade davası açabilir mi?
Açabilir. İş Kanunu m.25’in son fıkrası işçiye iş güvencesi hükümleri çerçevesinde yargı yolunu tanır. Asıl mesele sonuçtur. Bildirim süresi usulüne uygun doldurulmuşsa dava büyük olasılıkla reddedilir. Süre dolmadan yapılan fesihte ise dava kazanılabilir.
Beraat eden işçi işine geri dönebilir mi?
Kanunen otomatik bir dönüş hakkı yoktur. Usulüne uygun yapılmış fesih, sonradan verilen beraat kararıyla geçersiz hâle gelmez. Buna karşılık birçok toplu iş sözleşmesinde beraat veya takipsizlik hâlinde işe alma yükümlülüğü düzenlenir.
Hüküm giyen işçi kıdem tazminatı alır mı?
Kesinleşmiş hapis cezasının infazı tutukluluktan farklıdır ve zorlayıcı sebep sayılır. Bu hâlde de kıdem tazminatı ödenir. Ayrıca bir haftaya kadar yarım ücret gündeme gelir. Suç işyerinde işlenmişse sonuç değişir.
Suç işyerinde işlenirse ne olur?
Durum tamamen değişir. İşyerinde işlenen ve yedi günden fazla hapis gerektiren, cezası ertelenmeyen bir suç ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık kapsamına girer. Bu hâlde kıdem tazminatı ödenmez ve altı iş günlük hak düşürücü süre uygulanır.
Tutuklanan işçi işsizlik maaşı alabilir mi?
Alabilir. Zorunlu nedenler ve tutukluluk koduyla yapılan çıkış bildiriminde ödenek hakkı doğar. Başvurunun fesihten itibaren otuz gün içinde yapılması gerekir. İşçi cezaevindeyse başvuru vekil aracılığıyla yapılmalıdır.
İşçi tutuklandığını işverene bildirmek zorunda mı?
Kanun böyle bir yükümlülük getirmez. Bildirmemek tek başına devamsızlık nedeniyle haksız fesih sonucu doğurmaz. Buna karşılık yakını aracılığıyla yazılı bildirim yapılması işçinin yararınadır.
İşveren tutuklanan işçinin savunmasını almak zorunda mı?
Bölge adliye mahkemesi kararlarında işverenin işçiyi uyarması ve mazeretini sorması gerektiği vurgulanmıştır. Bu adımın atlanması feshin geçerliliğini tartışmalı hâle getirir.
Altı iş günlük süre burada uygulanır mı?
Uygulanmaz. Kanun bu süreyi yalnızca ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hâller için öngörür. Tutukluluk ayrı bir bentte düzenlendiği için işveren sadece bildirim süresinin dolmasını bekler.
Tutuklu işçi tahliye olursa fesih hakkı devam eder mi?
Bildirim süresi dolduktan sonra ancak işveren fesih yapmadan önce işçi tahliye olup işe dönmek isterse fesih hakkı düşer. İşveren bu aşamada işçiyi işe almazsa fesih işverenden kaynaklanmış sayılır.
Haksız tutuklama için işverenden tazminat istenebilir mi?
İstenemez. Haksız gözaltı ve tutuklama nedeniyle doğan tazminat işverene karşı değil Devlete karşı ileri sürülür. Dava ağır ceza mahkemesinde açılır.

Kahraman Hukuk Bürosu | İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku

Tutukluluk nedeniyle yapılan fesihlerde sonucu belirleyen şey tarih hesabıdır. Bildirim süresi dolmadan yapılan fesih haksızdır ve işçiye ek haklar doğurur. Kahraman Hukuk Bürosu işçilik alacakları, işe iade ve haksız fesih uyuşmazlıklarında hukuki danışmanlık ve dava takip hizmeti sunmaktadır.

Gaziantep Barosu’na kayıtlı olarak faaliyet gösteren büromuz, Gaziantep İş Mahkemesi nezdinde yürütülen dava ve işlerde Gaziantep avukat hizmeti kapsamında hukuki danışmanlık ve dava takip hizmeti sunmaktadır.

Gaziantepİş Mahkemesinde Dava Takibi
İş K. m.25/IVBildirim Süresinin Aşılması Şartı
2-8 HaftaKıdeme Göre Bekleme Süresi
Gaziantep BarosuKayıtlı Avukatlık Hizmeti

Haksız Fesih İddianız İçin Destek Alın

Süre hesabı, çıkış kodu kontrolü, işe iade ve alacak davası takibi için iletişime geçebilirsiniz.

Hukuki Danışmanlık İçin İletişime GeçinGaziantep İş Hukuku Avukatı


Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir